Seneca Congres 2020

Het thema voor Seneca Congres 2020 is: “we komen aan de grenzen van...”

Seneca 2020: Werken aan “nieuwe waardering”


De openingszin van het Seneca 2020 thema anno januari 2020. Toen nog niet in de wetenschap dat zeer snel daarna, zeer abrupt, grenzen in zicht kwamen. De samenleving, (inter)nationaal, heeft te maken met een disruptie van ongekende orde en grootheid. Een verstoring van al dan niet tijdelijke aard, met wel zekere gevolgen voor de toekomst. Voor gedrag, voor verantwoordelijkheden, voor veiligheid, voor de zorg, voor het sociaal domein, voor de economie…..voor het leven. Vele waarden staan op hun kop.

Overal worden en zullen de debatten worden gevoerd. Hebben we het zien aankomen? Hadden we eerder…..? Worden de juiste maatregelen genomen, kiezen we terecht voor een model waarin we nog een stuk verantwoordelijkheid bij de burger laten, leggen we de samenleving niet te vergaand stil…….tot, durven we het gesprek over dood en afscheid wel met elkaar aan? Welke consequenties zijn we bereid te aanvaarden? En in al deze onvoorstelbare turbulentie weten we inmiddels dat we heel veel vergen van alle werkers in de zorg met de wetenschap dat de benodigde persoonlijke bescherming niet altijd en overal afdoende beschikbaar is.

De zorgsector krijgt en verdient nog meer lovende woorden en acties. Waardering. Als nooit voorheen is de samenleving doorwrocht van het belang van een goed werkende gezondheidszorg. Applaus, acties op social media, optredens buiten het hek “van onze huizen” representeren de emoties van een samenleving in gevaar. Hier en over de hele wereld.

Ooit gaan we weer op weg naar een periode van herstel en een tijdperk na het herstel. Ook wel het “nieuwe normaal genoemd.” De anderhalve-meter-samenleving wordt een nieuw begrip in Van Dale en bijna ondenkbaar is nu de terugkeer van de selfies van jeugdige mensen, met zes of meer personen, gezichten tegen elkaar, op de foto.

Die jonge mensen – dat weten we al jaren – zijn op de arbeidsmarkt steeds minder beschikbaar. Terwijl we ze, ook in de zorg en vele andere sectoren, hard nodig hebben. Het fenomeen van De Zorgkloof illustreert de knelpunten. Enerzijds een groeiende groep van kwetsbare (oudere)mensen en een groeiende veelzijdigheid aan zorgvragen – Nederland kent anno 2020 meer dan 920.000 burgers van 80+ – en anderzijds een slinkende arbeidsmarkt waarin we steeds lastiger beschikbare, betrokken zorgmedewerkers kunnen vinden.

Arbeidsmarktkrapte blijkt nuances te hebben. Maar liefst 20.000 oud zorgmedewerkers - uitstromers van weleer - hebben zich afgelopen crisis maanden min of meer spontaan gemeld om hun “oude vak” weer op te pakken. De crisis bleek aldus ineens “wind mee” voor bijvoorbeeld het actieprogramma: ”Werken in de Zorg”, erop gericht het werken in de sector op allerlei manieren aantrekkelijk te maken. Want er wordt al jaren geworsteld met aantrekkelijk werkgeverschap, roosterflexibiliteit, te zware administratieve belasting, te lage deeltijdfactoren. Er is nog steeds een te hoog ziekteverzuim en een te hoge uitstroom.

Nu is er evenwel een directe uitdaging: hoe gaan we die herinstromers vasthouden, boeien en binden? Meer dan “een HR-dingetje.” Een kwestie van organisatie, een nieuwe operationele structuur, van bestuurlijke aanpak. Van nieuwe waarden en anders waarderen. De exploitatie, het vastgoed en de kwaliteit van zorg op een tweede plaats. Nu “de mens centraal”: na de client nu de medewerker centraal! Passend bij die nieuwe, moderne samenleving, met al haar facetten een herkenbare representatie van dat nieuwe normaal.

Hoe gaan we straks meer en anders met oude en nieuwe waarden om?

De noodzaak van een weg naar “de nieuwe waardering” was er namelijk al voor de storm. In vele facetten. Op weg naar nieuwe verhoudingen in onze samenleving, naar Solidariteit 2.0, naar een andere verdeling van verantwoordelijkheden en anders kijken naar zelfredzaamheid, naar ander gedrag.

In de hele breedte zullen de grenzen derhalve moeten worden verlegd en gewerkt worden aan andere combinaties: in de verdeling van Cure en Care, in de domeinen naast de zorg waar kwetsbare mensen in onze samenleving steeds meer gezichten krijgen, in de aansluiting van Zorg en Sociaal Domein derhalve en uiteraard in de wereld van Wonen en Zorg. De nieuwe samenhang, de nieuwe waarden zijn er in de keten en niet meer met de ketens.

Het is heel Nederlands om deze beweging onmiddellijk met louter financiële implicaties te omgeven. Dat zou veel te mager en met name veel te eenzijdig zijn; de inzetbaarheid, antwoorden op de vraag wie wat doet en kan doen, vormen hele belangrijke uitgangspunten. Dat was inmiddels ontdekt en stap voor stap in ontwikkeling. Inzet van familie en omgeving wordt steeds minder facultatief. En: de zorgvrager is immers zelf ook inzetbaar; voor zichzelf en voor zijn/haar omgeving. Een van de pijlers onder de decentralisatie.
Kan onze huidige samenleving dat aan? De zelfredzaamheid van de burgers lijkt over het algemeen zwaar overschat. Overgewaardeerd. Moeten we wachten op nieuwe generaties? De decentralisatie, de participatie en de zelfregulering lijken niet te hebben gebracht waarop was gerekend; hebben niet de doelen bereikt die men voor ogen had. Dichter bij de burger, meer betrokkenheid, meer zelfredzaamheid, meer verplaatsen van “alles wordt voor u geregeld” naar “hoe kunnen we dat nu samen doen?” Ook als voorziening, en niet als recht.

De samenleving maakt in heel veel “takken van sport” wel de transitie door van “wordt voor mij geregeld” naar “ik regel het zelf.” Denk al aan de benzinepomp, de bankwereld, de reisbureaus, de verzekeringen, de wereld van afvalverwerking. De burger is daar allang aan zet; klaart grote delen van de klus zelf. De aanbieder heroriënteert, saneert, reorganiseert, fuseert, automatiseert en stelt in nieuwe formats een ander rendement veilig.

Op weg naar nieuwe, andere waarden. Natuurlijk: Digitaal hoort zeker ook bij dat “Nieuwe Normaal”; ook (nieuwe) technologie kan een veel grotere rol spelen. Dat laat de crisis van nu ook zien. Maar ook op weg naar een nieuwe wereld van en voor mensen waarin we nieuwe vormen van samenleven en samenwerken kunnen laten zien. En aldus ontdekken waaruit toekomstbestendige zorg kan bestaan.”

We zullen wel moeten – ook los van de ernstige verstoringen van nu - omdat anders de bereikbaarheid en de betaalbaarheid, en daarmee de kwaliteit en veiligheid van de zorg in gevaar komt. Waarden waar we geen afscheid van willen nemen.

“Hell doesn’t sell” is nog steeds een Seneca standpunt; ondanks de zeer angstige tijden van nu. Hoe komen we met elkaar – aan de vooravond van verkiezingen in het voorjaar van 2021 – tot een lonkend perspectief, een duurzame nieuwe wereld: een wijze raad voor een nieuw kabinet straks, in 2021.

Seneca 2020 wil dat in samenwerking met elkaar neerzetten. Een nieuwe waardering.

“Het is niet de sterkste mens die overleeft,
ook niet de meest intelligente.
Het is die mens die het best tegen veranderingen kan.”
(Charles Darwin)